Δασικές Πυρκαγιές στην Ευρώπη: Προκλήσεις και Προβλέψεις

Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν μια από τις πιο σοβαρές φυσικές καταστροφές που πλήττουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, εν μέσω της κλιματικής αλλαγής, που έχει οδηγήσει σε αύξηση της συχνότητας και της έντασης αυτών των φαινομένων. Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν καταστραφεί πάνω από 2 εκατομμύρια εκτάρια δασών στην ΕΕ, με τις οικονομικές ζημιές να ξεπερνούν τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα είναι επίσης ανυπολόγιστες, οδηγώντας σε απώλειες οικοσυστημάτων και πλούτου στη φύση.

Ανταπόκριση: Γιώργος Συριόπουλος

Η Στροφή στην Πρόληψη και η Αυξημένη Χρηματοδότηση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προβεί σε σημαντική αύξηση των κονδυλίων που διαθέτει για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, κατανοώντας ότι το «προλαμβάνειν» είναι ουσιαστικά πιο αποτελεσματικό από το «θεραπεύειν». Για παράδειγμα, στην Πορτογαλία, το ποσοστό των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για προληπτικά μέτρα εκτοξεύτηκε από 20% το 2017 σε 61% το 2022. Παρόμοια τάση παρατηρείται και στη Γαλικία της Ισπανίας. Αυτές οι χρηματοδοτήσεις κατευθύνονται σε δράσεις όπως η δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, ο καθαρισμός της βλάστησης και η γενικότερη συντήρηση και διαχείριση του δασικού τοπίου.

Ερωτήματα για την Αποτελεσματικότητα της Χρηματοδότησης

Παρά την αύξηση των κονδυλίων, η έκθεση του ΕΕΣ τονίζει ότι τα χρήματα συχνά δεν αξιοποιούνται με τον πιο αποδοτικό τρόπο. Ειδικότερα, παρατηρείται ότι η χρηματοδότηση δεν κατευθύνεται στις περιοχές με τον μεγαλύτερο κίνδυνο ή τις μεγαλύτερες ανάγκες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις γίνεται χρήση παρωχημένων δεδομένων και χαρτών κινδύνου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ελλάδα, όπου οι επίσημοι χάρτες επικινδυνότητας για τις δασικές πυρκαγιές δεν έχουν ενημερωθεί από το 1980, γεγονός που κάνει τα στοιχεία πλέον αναξιόπιστα.

Επιπλέον, το ΕΕΣ έχει καταγράψει περιπτώσεις όπου χρηματοδοτήσεις δόθηκαν για έργα σε περιοχές που δεν είχαν πραγματική ανάγκη, όπως στην Πορτογαλία, όπου χρηματοδοτήθηκε περιοχή που ήταν εν μέρει πλημμυρισμένη λόγω των παλαιών, μη επικαιροποιημένων χαρτών.

Αύξηση των Πυρκαγιών Παρά τα Προληπτικά Μέτρα

Απεναντίας, ο αριθμός και το μέγεθος των δασικών πυρκαγιών στην ΕΕ συνεχίζουν να αυξάνονται. Στην περίοδο 2021-2024, οι μεγάλες πυρκαγιές (άνω των 30 εκταρίων) σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, με κάθε χρόνο να καταστρέφεται έκταση που αντιστοιχεί σχεδόν σε μιάμιση Αττική. Το έτος 2023, οι καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα ήταν περισσότερες από τρεις φορές σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2006-2022.

Προβληματισμός για τον Αληθινό Αντίκτυπο των Χρηματοδοτήσεων

Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο πραγματικός αντίκτυπος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης λόγω ελλιπών στοιχείων, ασαφών δεικτών και ανεπαρκούς παρακολούθησης των αποτελεσμάτων. Η διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των μέτρων παραμένει αβέβαιη, καθώς συχνά οι χρηματοδοτήσεις είναι εφάπαξ και δεν εξασφαλίζεται η συνέχεια των δράσεων μετά την ολοκλήρωση των προγραμμάτων.

Προτάσεις για Βελτίωση της Κατάστασης

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δηλώνει ότι η ενίσχυση των μέτρων πρόληψης είναι θετική, αλλά απαιτείται να γίνουν συγκεκριμένες βελτιώσεις. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Πιο στοχευμένη κατανομή των κονδυλίων στις περιοχές με τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
• Επικαιροποίηση των χαρτών και των δεδομένων κινδύνου.
• Συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων κάθε δράσης.
• Εξασφάλιση μακροχρόνιας βιωσιμότητας των μέτρων μέσω ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων.

Εάν δεν γίνουν αυτές οι βελτιώσεις, η θετική επίδραση των ευρωπαϊκών μέτρων πρόληψης ενδέχεται να είναι βραχυχρόνια. Ο Νικόλαος Μηλιώνης, μέλος του ΕΕΣ, επισημαίνει ότι «η ενίσχυση των μέτρων πρόληψης των δασικών πυρκαγιών είναι αναμφισβήτητο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, για να μην αποδειχθεί αυτή η στήριξη ως πυροτέχνημα, πρέπει να δαπανώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα και η βιωσιμότητά τους.»